Ιερές Μονές Ανδρωαι:

1. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΓΑΘΩΝΟΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Δαμασκηνός Ζαχαράκης (μον. 9)

Η προφορική παράδοση αναφέρει πώς τό παλιό Μοναστήρι πού ασκήτευε ο όσιος Αγάθωνας έπαθε καθίζηση καί η εικόνα της Παναγίας εξαφανίσθηκε, γιά νά βρεθει σέ φωτόλουστη σπηλιά καί εκεί, κοντά στή σημερινή του θέση, νά κτίσει ο όσιος τό μοναστήρι περί τόν 14ο μέ 15ο αιώνα. Η Μονή μετά τήν κοίμηση του κτίτορος ονομάστηκε από τούς μοναχούς μονή του Αγάθωνος.
Πρώτος ιστορικός ερευνητής της Ιεράς Μονής Αγάθωνος ήταν ο Γ. Λαμπάκης, ο οποίος τοποθετεί τό Καθολικό στόν 15ο η 16ο αιώνα.
Τό Μοναστήρι βρίσκεται κοντά στήν Υπάτη σέ υψόμετρο 553 μ., στήν πλαγιά του όρους "Οίτη", μέσα σέ θαυμάσιο φυσικό τοπίο. Ξεχωρίζει τό μεγαλόπρεπο καθολικό αθωνικού τύπου (σταυροειδής τρουλλαίιος, σύνθετος τετρακιόνιος, μέ ενσωματωμένα τέσσερα παρεκκλήσια), ιστορημένο από τά μέσα του 16ου η τό τέλος του 17ου αιώνος. Σήμερα διασώζονται ελάχιστες τοιχογραφίες λόγω της φθοράς του χρόνου καί της καταστροφικής μανίας του Δράμαλη πού πυρπόλησε τό καθολικό (1822). Η εφέστιος εικόνα της Παναγίας του Αγάθωνος (του τύπου της Οδηγήτριας καλυμμένη μέ καλλιτεχνικό ασημένιο επικάλυμμα) είναι θαυματουργική. Στό καθολικό, στά παρεκκλήσια καί σέ άλλα σημεία της Μονής υπάρχουν πολλές επιγραφές πού αναφέρονται στίς ανακαινίσεις του χώρου η στήν ανοικοδόμηση των κτισμάτων όπως αυτή του κωδωνοστασίου: "ΤΟ ΚΟΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΝ ΤΟΥΤΟ ΕΚΤΙΣΘΗ ΔΙ ΕΞΟΔΩΝ ΤΩΝ κ.ΚΩΝ ΚΟΥΤΙΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΔΕΛΦΩΝ ΑΥΤΟΥ Γ. ΑΝΑ. ΑΘ. ΙΩ. ΣΠ. ΑΙΚ. ΚΟΥΤΡΕΗ ΕΠΙ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΑΛΗΠΙΟΥ Χ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΑΚΑΚΙΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΚΩ. Χ ΕΝ ΕΤΕΙ 1859 Μαρτίου 3".
Διασώζονται στή Μονή πολλά πολύτιμα κειμήλια καί τίμια λείψανα. Τά ιερά κειμήλια πού υπάρχουν σήμερα στό Μουσείο της Μονής είναι πολλά καί ενδιαφέροντα. Δεκάδες σταυροί, ιερά σκεύη, Αρτοφόρια, άγια Λείψανα, ιερές εικόνες, άμφια, κώδικες, βιβλία, συνελέγησαν από τούς Ναούς καί τίς διαλελειμένες Μονές της περιοχής από τόν Ηγούμενο Γερμανό Δημάκο καί διά του τρόπου τούτου διεσώθησαν από τούς αρχαιοκαπήλους. Τό πιό παλαιό βιβλίο της βιβλιοθήκης είναι ένα σύγγραμμα του Ιουστίνου Φιλοσόφου καί Μάρτυρος του έτους 1551. Είναι δωρεά του Επισκόπου Ζητουνίου Φιλοθέου πρός τή Μονή. Σέ πολλά λειτουργικά βιβλία της Μονής υπάρχουν ενδιαφέρουσες ενθυμήσεις Ηγουμένων καί Μοναχών πού έχουν μεγάλη ιστορική αξία γιά τή ζωή της Μονής καί των γύρω χωριών.
Η προσφορά της Μονής στούς χρόνους της επαναστάσεως του 1821 είναι πολύ μεγάλη. Γιά τήν επιτυχία του αγώνος διέθεσε καί τούς ιδίους Μοναχούς της, οι οποιοι συστρατεύθηκαν μέ τούς αγωνιστές του Πατρατζικιώτη οπλαρχηγου Μήτσου Κοντογιάννη.
Στή Μονή λειτούργησαν κατά καιρούς διάφορες σχολές, ιερατική, γεωργική καί δασική.
Σήμερα λειτουργεί εκτροφείο θηραμάτων καί μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Οίτης (1953).
Εορτάζει τήν 6η καί τήν 15η Αυγούστου. Τηλ. 2231.0.95218.

2. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΚΑΜΕΝΩΝ ΒΟΥΡΛΩΝ Ηγούμ. Αρχιμ. Χριστοφόρος Κολοκυθάς (μον. 4)

Γνωστό καί μέ τίς παραλλαγές "Μοναστήρι της Καρυάς" της " Αγίας" η " Αγία Σωτήρα" τό όμορφο αυτό Μοναστήρι βρίσκεται 4 χιλιόμετρα πάνω από τήν λουτρόπολη των Καμμένων Βούρλων σέ υψόμετρο 310 μ. μέσα σ΄ ένα όμορφο φυσικό περιβάλλον μέ μιά εξαιρετική θέα.
Η αρχική ίδρυση της Μονής πρέπει νά έγινε περί τόν 7ο μ.Χ. αιώνα χωρίς αυτό νά θεμελιώνεται επιστημονικά. Τό καθολικό ανάγεται στόν 11ο μέ 12ο αιώνα. Αρχικά ήταν ρυθμού Βασιλικής μέ τρούλλο τόν οποίο κατέστρεψε διά κανονιοβολισμού Τούρκος αξιωματούχος. Η κατάρρευση της οροφής τό 1600 περίπου, επισκευάσθηκε σέ σαμαροσκεπή τρίκλιτη βασιλική. Γιά τήν τοιχοδομία έχουν χρησιμοποιηθεί λίθοι μεγάλων διαστάσεων από κτίσματα παλαιοτέρων χρόνων του 5ου η 4ου π.Χ. αιώνος, ενω θραύσματα από αρχαιες κολώνες καί άλλα, βρίσκονται συγκεντρωμένα νοτίως του καθολικού.
Μεταξύ των ετών 1725 η 1736 εως 1757 έγινε η υφιστάμενη μέχρι σήμερα αγιογράφηση του Καθολικού, από ανώνυμο αγιογράφο. Πρίν από αυτή υπήρχε άλλη πού κατεστράφη η επιχρίσθη. Καί αυτή πού διασώζεται έχει υποστεί πολλές φθορές καί αλλοιώσεις. Επάνω από τήν είσοδο υπάρχει η εξής επιγραφή:
"ΑΝΙΣΤΟΡΗΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ
ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ
ΤΟΥ ΘΕΟΦΙΛΕΣΤΑΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΝΔΕΝΙΤΣΗΣ ΚΥΡΙΟΥ
ΚΥΡΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΔΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΤΟΥ
ΠΑΝΟΣΙΩΤΑΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΚΥΡΟΥ ΑΡΣΕΝΙΟΥ
ΕΝ ΕΤΕΙ ΑΨΝΖ (1757) ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 15".
Φυλάσσονται πολλά κειμήλια καί φορητές εικόνες. Στή διάρκεια της Τουρκοκρατίας προσέφερε σπουδαίες υπηρεσίες στούς χριστιανούς καί στούς αγωνιστές της επαναστάσεως. Τό 1833 διαλύθηκε. Στά χρόνια της Κατοχής ήταν καταφύγιο των κατοίκων. Ανασυστάθηκε τό 1964 καί τό 1975 έγινε επίσημη ανακαίνιση. Οι άοκνες προσπάθειες της αδελφότητος καί οι δωρεές τό κατέστησαν από κτιριακής απόψεως ένα νοικοκυρεμένο σύνολο.
Εορτάζει τήν 6η Αυγούστου. Τηλ. 2235.0.22209

 

3. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΒΛΑΣΙΟΥ ΣΤΥΛΙΔΟΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Ραφαήλ Γρίβας. (μον. 3).

Είναι ένα μεταβυζαντινό μνημείο, κτισμένο στίς μεσημβρινές υπώρειες του όρους Όθρυς, 4 χιλιόμετρα από τήν πόλη της Στυλίδας, πάνω σέ λόφο απ΄ όπου δεσπόζει στήν ευρύτερη περιοχή. Τό Καθολικό είναι αφιερωμένο στήν Μεταμόρφωση του Χριστού, η Μονή όμως είναι γνωστή ως του αγίου Βλασίου προσωνύμιο πού πηρε από τό αφιερωμένο παρεκκλήσιο. Ιδρύθηκε περίπου τό 1746, όπως μαρτυρείται από επιγραφή πού βρίσκεται στό εξωτερικό μέρος του τοίχου: "ΕΤΟΣ ΑΨΜΣ). Η ολοκλήρωσή της έγινε τό 1752 χρονολογία κατά τήν οποία αγιογραφήθηκε τό καθολικό σύμφωνα μέ τήν επιγραφή πού υπάρχει επάνω από τήν δυτική θύρα του Καθολικού:
"ΑΝΕΣΤΟΡΗΘΗ Ο ΘΟΙΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΝΑΟΣ ΟΥΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΡΧΕΡΑΤΕΒΩΝΤΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΦΙΛΕΣΤΑΤΟΥ ΕΠΗΣΚΟΠΟΥ ΚΗΡΙΟΥ ΚΗΡ ΑΝΘΙΜΟΥ ΚΑΙ ΗΓΟΥΜΕΝΕΒΩΝΤΟΣ ΗΕΡΕΜΙΟΥ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ Κ ΔΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΗ ΚΑΙ ΝΙΚΟΛΑ Φ.Λ. ΜΑΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣ. ΕΤΟΣ 1752 Οκτώβριος".
Ο Επίσκοπος Άνθιμος είναι ο Ζητουνίου Άνθιμος (1721 - 1760), ο δέ Ιερομόναχος Ιερεμίας είναι ο πρώτος Ηγούμενος καί κτήτωρ της Μονής.
Κατά τήν προεπαναστατική περίοδο είχε μεγάλη ακμή καί βοήθησε πολύ τό υπόδουλο γένος. Μέ τό Διάταγμα του Όθωνος τό 1833 διαλύθηκε καί παρέμεινε εγκατελειμμένο καί ερειπωμένο μέχρι τό 1981. Κατά τό έτος αυτό έχουμε καί τήν ανασύσταση της Μονής. Μέ τίς άοκνες προσπάθειες του ηγουμένου καί τίς προσφορές των χριστιανών τό Μοναστήρι απέκτησε κάτι από τήν παλιά του δόξα.
Τό καθολικό είναι μονόκλιτος ναός βυζαντινού ρυθμού μέ οκταγωνικό τρούλλο επηρεασμένος από τήν αγιορείτικη αρχιτεκτονική. Έχει τά χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μνημείων μεταβυζαντινής εποχής. Ενδιαφέρον παρουσιάζει καί τό Παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου ( Αη - Γιαννακος) πού ευρίσκεται ολίγα μέτρα πρό της Μονής. Είναι απλού σχήματος μονόκλιτος καμαροσκεπής καί κατάγραφος εσωτερικά. Επάνω από τήν θύρα υπάρχει η επιγραφή:
" Ηστορήθι ο θίος Ναός
του τιμίου Προδρόμου διά
συνδρομης του Πανοσιωτάτου Καθιγουμένου
κυρίου Νικιφόρου επί της Αρχιερατίας
του θεοφιλεστάτου Επισκόπου Ζιτουνίου
κυρίου Ανθίμου επί ετους 1755
εφημερεύοντος Παησίου
Ιερομονάχου Απριλίου 15".

Όπισθεν του Ιερού του Καθολικού υψώνεται ένα πελώριο κυπαρίσσι, τό μεγαλύτερο των Βαλκανίων, επάνω στό οποίο κατά τήν γερμανική Κατοχή εκρύπτοντο οι αντάρτες.
Εορτάζει τήν 11η Φεβρουαρίου καί τήν 6η Αυγούστου. Τηλ. 2238.0.22759.

 

4. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΛΕΟΥΣΗΣ ΞΥΝΙΑΔΟΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Αθανάσιος Σύρος (μον.1).

Στό χωριό Ξυνιάδα Δομοκού είναι κτισμένο τό Μοναστήρι της Παναγίας της Ελεούσης. Τό Μοναστήρι κτίσθηκε τό 1962 μέ θαυματουργικό τρόπο. Η εμφάνιση της Παναγίας σέ όραμα υπέδειξε στούς κατοίκους του χωριού σέ βάθος 1,50 μ. μέσα στό χωμα τήν εικόνα της πού φέρει τήν επιγραφή "Μήτηρ Θεου Ελεούσα". Η εικόνα φαίνεται νά ανήκει στήν εποχή της εικονομαχίας, διατηρείται σέ καλή κατάσταση παρά τήν επί αιωνες παραμονή της στό χώμα καί είναι τό μεγάλο κειμήλιο της Μονής. Στό σημείο της εύρεσης ανηγέρθη μικρός ναός. Η προσέλευση όμως πολλών προσκυνητών οδήγησε στήν θεμελίωση ενός μεγαλυτέρου ναού τό 1965 ο οποίος μέ τήν συμπαράσταση καί τήν υλική βοήθεια των χριστιανών, αποπερατώθηκε τόν Αύγουστο του 1966. Κοντά στό ναό ανοικοδομήθηκαν κελλιά καί τά άλλα απαραίτητα κτίσματα. Τό 1972 έγιναν τά εγκαίνια της νέας Μονής, η οποία δέν άργησε νά αποκτήσει μεγάλη φήμη. Ο υμνογράφος Γεράσιμος μοναχός Μικραγιαννανίτης συνέθεσε τήν ακολουθία της Ευρέσεως της εικόνος, η οποία εορτάζεται τήν 21η Ιουνίου. Στό Μοναστήρι μέ τήν αοκνη φροντίδα του ηγουμένου καί τήν πρόθυμη συμπαράσταση των προσκυνητών ανηγέρθη Γηροκομείο γιά τήν περίθαλψη των απόρων γερόντων της περιοχής.
Εορτάζει τήν 21η Ιουνίου. Τηλ. 2232.0.51203.

5. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΝΙΤΣΑΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Αγαθόνικος Αναγνωστόπουλος (μον. 3).

Τό Μοναστήρι της Παναγίας της Αντίνιτσας βρίσκεται στίς πλαγιές του όρους Όθρυς. Κατά τήν επικρατούσα άποψη τό προσωνύμιό της έχει σχέση μέ τήν αρχαία πόλη Αντινοίτισσα πού ίδρυσε στήν Όθρυ ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Αδριανός τόν Β΄ μ.Χ. αιώνα. Τό Μοναστήρι καταστράφηκε ολοσχερώς από τίς κατοχικές δυνάμεις τό 1944. Τό καθολικό πού καταστράφηκε ήταν ένα χάρμα οφθαλμών όπως υποστηρίζεται από τούς μελετητές. Ήταν αθωνικού τύπου, τετρακιόνιος σταυροειδής μετά τρούλλου. Ήταν τό αρχαιότερο Καθολικό Μονής μεταβυζαντινών χρόνων πού εμιμείτο τά αγιορείτικα καθολικά εχουν τόν Κωσταντινοπολιτικόν Σταυροειδή τύπον, μέ πλαγίους χορούς καί μικρά τρουλλωτά παρεκκλήσια δεξιά καί αριστερά του Ιερού Βήματος. Αντίγραφο αυτό του παλαιού Ναού ειναι τό σημερινό Καθολικό πού ανηγέρθη τό έτος 2000.
Από τήν καταστροφή διέφυγε η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας.
Κατά τήν επανάσταση η Μονή έλαβε ενεργό μέρος καί απετέλεσε κέντρο αντίστασης καί ορμητήριο των αγωνιστών. Κατά τήν εθνική ανεξαρτησία η Μονή μέ βάση τό διάταγμα του 1833 του Όθωνος διαλύθηκε καί συγχωνεύθηκε μέ τήν Μονή Αγάθωνος. Τό 1834 τήν επισκέφθηκε ο Βασιλιάς Όθων, όπως φαίνεται από τήν διασωθείσα προσφώνηση του ηγουμένου. Τό 1968 από χριστιανούς της περιοχής άρχισε μιά προσπάθεια συγκέντρωσης χρημάτων υπέρ της Μονής. Τό 1969 άρχισε η ανοικοδόμησή της. Μέ τήν φροντίδα του Ηγουμένου κατασκευάσθηκαν νέες πτέρυγες καί κελλιά, τραπεζαρίες, παρεκκλήσια καί χώροι γιά τή φιλοξενία των προσκυνητών. Στή Μονή φυλάσσονται τεμάχια λειψάνων αγίων τά οποία εκτίθενται πρός προσκύνηση.
Περί της Μονής Αντινίτσης έγραψαν οι: Σωτηρίου εις τήν χριστιανική Αρχαιολογία του καί Ορλάνδος εις τήν επετηρίδα Εταιρεία Βυζαντινων Σπουδων.
Εορτάζει τήν 8η Σεπτεμβρίου. Τηλ. 2231.0.96720.

 

6. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΥΛΙΔΟΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Ιγνάτιος Σάπιος (μον. 3).

Τό Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου είναι κτισμένο στό όρος Όρθυς πιό ψηλά από τό Μοναστήρι του Αγίου Βλασίου κοντά στό χωριό Νεράϊδα. Τό πότε ακριβώς είναι κτισμένο δέν μας είναι γνωστό. Από μία επιγραφή πληροφορούμεθα ότι κτίσθηκε καί ιστορήθηκε ηγουμενεύοντος Παρθενίου ιερομονάχου καί Ανανίου ιερομονάχου, επισκοπεύοντος κυρίου Ανθίμου, δι΄ εξόδων Ιωάννου, Δημητρίου, Νικολάου, τό έτος 1753.
Τό καθολικό από αρχιτεκτονικής απόψεως, είναι αγιορείτικου τύπου, τρίκογχος, μέ τρούλλους στόν κυρίως ναό καί στόν νάρθηκα. Έχει παρεκκλήσιο αφιερωμένο στόν άγιο Ανδρέα Κρήτης, τό οποίο κτίσθηκε καί αυτό κατά τό 1753 όπως μαρτυρεί η επιγραφή:
" Ανηγέρθη ουτος ο θειος
οικος του εν Αγίοις Πατρός ημων Ανδρέου
Κρήτης του Ιεροσολυμίτου διά εξόδων του
εντιμοτάτου
κυρίου Δημητρίου υιου του Χατζιοικονόμου
εκ χώρας Γούρας καί Ηγουμενεύοντος
Παρθενίου Ιερομονάχου
ΑΨΝΓ (1753)".
Ναός καί παρεκκλήσιο είναι αγιογραφημένοι. Τό τέμπλο του ναού ειναι ξυλόγλυπτο καί καλής τέχνης. Τό 1996 η Μονή ανακαινίσθηκε εκ βάθρων καί σήμερα λειτουργεί ως Ανδρώα Μονή. Μέ τήν φροντίδα του Ηγουμένου καί των πατέρων κτίσθηκαν κελλιά, αρχονταρίκι, κωδωνοστάσιο καί άλλοι χώροι. Τό Μοναστήρι από μακρυά μοιάζει σάν Βυζαντινό κάστρο. Φυλάσσονται τίμια λείψανα πολλών αγίων.
Εορτάζει τήν 23η Απριλίου. Τηλ. 2238.0.23441.

 

7. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΔΙΒΡΗΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Αρσένιος Κατερέλος. (μον.1).

Σέ απόσταση 4 χιλιομέτρων από τήν κοινότητα Δίβρης καί σέ σημείο ερημικό του όρους Όθρυς είναι κτισμένο τό Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου. Τό καθολικό του παρουσιάζει έντονο αρχιτεκτονικό καί θρησκευτικό ενδιαφέρον, γι΄ αυτό έχει κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο. Στήν ερημική αυτή τοποθεσία ασκήτευσαν κατά καιρούς διάφοροι Μοναχοί πού κατήγοντο από τό χωριό "Δίβρη". Γιά τή σημερινή μορφή του Μοναστηριού πολύ εβοήθησαν οι κάτοικοι του χωριού, ο πολιτιστικός σύλλογος, ο οποίος ανήγειρε ξενώνα καί οι χριστιανοί της Λαμίας. Δίπλα στό Μοναστήρι υπάρχει ένα μεγάλο καί επιβλητικό φαράγγι, στό οποίο μέ ειδική τροχαλία ανάβουν καντήλι στόν Άγιο Νικόλαο.
Τό Καθολικό είναι του αιώνος μας μέ δύο παρεκκλήσια, σκευοφυλάκιο, πρόθεση καί Νάρθηκα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει τό πέτρινο κωδωνοστάσιο (εργο Ρουμάνου Αγιορείτου Μοναχου).
Εορτάζει τήν 20ή Μαϊου. Τηλ. 2231.0.94140.

8. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΤΡΑΓΑΝΑΣ Ηγούμ. Αρχιμ. Εφραίμ Τράνακας (μον.2).

Αρχαία Μονή της Μεταβυζαντινής περιόδου διετηρήθη μέχρι τό έτος 1833. Τό Αρχαίο έγγραφο πού αναφέρει τήν υπαρξή της είναι ένα τουρκικό Ταπί του έτους 1611 σύμφωνα μέ τό οποίο ο Γεροσιδεράς κάτοικος του χωρίου Κουλάκα παραχωρεί τό μερίδιό του εκ των αγρών του στόν Ηγούμενο Ιωάννη Βλαγορίδη. Στά Γενικά αρχεία του Κράτους φυλάσσεται ο Φάκελλος της Μονής μέ πολλά έγγραφα των ετών 1608 μέχρι 1838, ο Κώδιξ της Μονής μέ τήν περιουσία της καί πολλά άλλα Τουρκικά έγγραφα. Σ΄ αυτά αναφέρονται ονόματα Ηγουμένων καί Μοναχών, δωρητών καί προυχόντων της περιοχής. Εξ΄ όλων αυτών συμπεραίνεται η μεγάλη επιρροή της Μονής στούς χριστιανούς της γύρω περιοχής καί πέραν αυτής.
Σήμερα η Μονή λειτουργεί ως ανδρώα Ιερά Μονή (έτος επαναλειτουργίας της τό 1998) καί ανακαινίζεται. Κατά τίς εργασίες ευρέθησαν τάφοι μοναχών μέ πολλά όστα καί άλλα αντικείμενα μαρτυρούντα τήν αρχαιότητα του Μοναστηριακού οικοδομήματος.
Εορτάζει του Αγίου Πνεύματος. Τηλ. 2233.0.92256.

Ιερές Μονές Γυναικείαι:

1. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΓΕΝΕΣΙΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΔΑΜΑΣΤΑΣ Ηγουμ. Ιωάννα Χριστοφόρου (μον. 12)

Στίς βορεινές πλαγιές του Καλλίδρομου όρους σέ υψόμετρο 740 μ., 23 χιλιόμετρα μακρυά από τήν Λαμία είναι κτισμένο τό Μοναστήρι της Δαμάστας, μεταβυζαντινό κτίσμα. Τό τοπίο της Μονής είναι απαράμιλλο σέ φυσική ομορφιά καί μαγευτική θέα. Πολλές οι εκδοχές γιά τήν προέλευση του ονόματος της Μονής, επικρατέστερη φαίνεται όμως η εκδοχή ότι προέρχεται από τό "δαμάστρα". Η Παναγία δαμάζει τόν πόνο καί τά πάθη. Τό Μοναστήρι κάηκε πρίν από τά χρόνια της Επαναστάσεως του 1821. Ο ναός σώζεται ακέραιος σχεδόν καί εχει ιστορηθεί τό 1818, είναι δέ σταυροειδής μετά τρούλλου. Τήν αγιογράφηση του Καθολικού ανέλαβε δι΄ εξόδων του ο αγωνιστής της Επαναστάσεως Ιω. Δυοβουνιώτης όπως μαρτυρεί σωζόμενη άνωθεν της εισόδου του Καθολικού επιγραφή:
" Ιστορήθη ο παρών θείος καί ιερότατος ναός
της θείας καί Ιερας Μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου
διά συνδρομής του Πανεντιμοτάτου
Κυρίου Καπετάν Δυοβουνιώτου Αρχιερατεύοντος
του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Ζητουνίου Κυρίου Κου Θεοφάνους
εν έτει 1818 Δεκεμβρίου 15 χείρ Γεωργίου".
Ούτε η ιστορία ούτε η τοπική παράδοση μνημονεύει τόν κτίτορα η τό έτος ανιδρύσεως του μοναστηριού. Εκτός από τό καθολικό όλα τά άλλα κτίσματα είναι των τελευταίων δεκαετιών. Είναι ένα επιβλητικό κτιριακό συγκρότημα στό οποίο ξεχωρίζουν, ο μεγαλοπρεπής ξενώνας, τό κωδωνοστάσιο, η εικόνα της Βρεφοκρατούσας Θεοτόκου, τό ηγουμενείο, τό αρχονταρίκι καί ο προαύλιος χώρος μέ τήν εξέδρα τίς κρήνες καί τό παρεκκλήσιο των Αγίων Κωνσταντίνου καί Ελένης δωρεά του ζεύγους Δημητρίου καί Ελένης Καραγκούνη.
Ο ναός είναι άγνωστο πότε κτίσθηκε, έχει τή μορφή σταυρικής βασιλικής μετά τρούλλου, οκτάπλευρος συμμετρικός. Η εικόνα της Παναγίας είναι θαυματουργή, έργο του 16ου αιώνα, φέρει επένδυση επάργυρη του 19ου αιώνος (1892). Τό Μοναστήρι έλαβε μέρος στήν επανάσταση καί πολλοί μοναχοί του έπεσαν στά πεδία των μαχών. Στήν προσφορά της Μονής κατά τούς χρόνους της Επαναστάσεως του 1821 αναφέρεται η εγγχάρακτος επιγραφή πού υπάρχει στό προαύλιο της Μονης καί αναφέρει:

"Η ΙΕΡΑ ΑΥΤΗ ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
ΤΗΣ ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΗΣ ΔΑΜΑΣΤΑΣ ΔΙΕΔΡΑΜΑΤΙΣΕ
ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΤΑΤΟΝ ΡΟΛΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΝ
ΤΟΥ 1821 ΠΕΡΙΘΑΛΨΑΣΑ ΤΟΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΝ ΓΙΑΝΝΗΝ
ΠΑΝΟΥΡΓΙΑΝ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΘΕΝΤΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΑΧΗΝ
ΤΗΣ ΧΑΛΚΟΜΑΤΑΣ ΕΝΙΣΧΥΣΑΣΑ ΠΑΝΤΟΙΟΤΡΟΠΩΣ
ΤΟΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΝ ΔΙΑΚΟΝ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΑΣ ΤΟΥ
ΣΥΧΝΑΚΙΣ ΚΑΤΑΦΕΥΓΟΝΤΑΣ ΕΙΣ ΑΥΤΗΝ
ΘΥΣΙΑΣΑΣΑ ΤΟΝ ΗΓΟΥΜΕΝΟΝ ΑΥΤΗΣ
ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΝ ΝΕΟΦΥΤΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΑΧΗΝ
ΤΗΣ ΑΛΑΜΑΝΑΣ ΚΑΙ ΠΥΡΠΟΛΗΘΕΙΣΑ ΥΠΟ
ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΩΣ ΚΕΝΤΡΟΝ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ
ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΑΙ ΑΣΥΛΟΝ ΤΩΝ ΔΙΩΚΟΜΕΝΩΝ
ΕΙΣ ΑΝΑΜΝΗΣΙΝ ΠΑΝΤΩΝ ΤΟΥΤΩΝ ΚΑΙ
ΑΙΩΝΙΟΝ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΝ ΑΝΗΡΤΗΤΑΙ
Η ΠΛΑΞ ΑΥΤΗ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ
ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ κ.κ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ
ΤΟΥ ΤΗΝΙΟΥ ΕΝ ΕΤΕΙ ΣΩΤΗΡΙΩ 2001"

Τό 1833 διελύθη η Μονή χάνοντας καί τήν περιουσία της. Επανιδρύθηκε καί μετατράπηκε σέ γυναικεία τά τελευταία χρόνια. Σήμερα είναι ένα ακμάζον πνευματικό κέντρο.
Εορτάζει τήν 8η Σεπτεμβρίου. Τηλ. 2231.0.81304.

 

2. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΔΑΔΙΟΥ ΑΜΦΙΚΛΕΙΑΣ Ηγουμ. Γαλήνη Παλαιοβράχα (μον.3)

Σέ υψόμετρο 800 μ. καί πάνω από τήν Αμφίκλεια βρίσκεται από τό 1755 τό Μοναστήρι της Παναγίας της Γαυριώτισσας (από τό δένδρο γαύρος πιθανώς). Τό καθολικό είναι ναός ελλαδικού τύπου, επισκευασμένος, τρίκλιτος μέ ψηλό τετραγωνικό τρούλλο. Έχει θαυμάσιες τοιχογραφίες όχι όμως καλά διατηρημένες. Τό έτος 1756 αγιογραφήθηκε καί ανακαινίσθηκε ο ναός όπως μαρτυρεί εντοιχισμένη επιγραφή:
" Ανηγέρθη τό παρόν κτίριον επί έτους 1755, Σεπτεμβρίου 22 ηγουμενεύοντος Ζωσιμά ιερομονάχου, διά χειρός μαστρο Ιωάννου του Ζαγοριάδου 1755".
Επίσης μιά άλλη επιγραφή άνωθεν της θύρας του προνάου μας πληροφορεί ότι:
" Ιστορήθη ο παρών θείος καί ιερώτατος ναός της θείας καί Ιεράς Μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου διά συνδρομής καί δαπάνης του πανοσιωτάτου αγίου καθηγουμένου κυρίου Γιναδίου επί αρχιερατείας του θεοφιλεστάτου κυρίου Θεοκλήτου, ιερατευόντων δέ Παρθενίου, Ραφαήλ, Γαλατίου, Νεκταρίου, Ανθίμου των ιερέων".
Κατ΄ αναλογία από άλλη επιγραφή εξάγεται ότι ιστορήθηκε ο Ναός τό ίδιο περίπου έτος 1755.
Τό τέμπλο είναι του 1838, η αγιογράφηση του τρούλλου τό 1848. Η μονή γνώρισε πολλές καταστροφές κατά τή διάρκεια της Επαναστάσεως του 1821 καί η συμβολή της σ΄ αυτή ήταν σημαντική. Απετέλεσε κέντρο δράσεως τόσο του Αθανασίου Διάκου, όσο καί του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Τό 1836 καί τό 1848 ανακαινίσθηκε. Υπέστη νέες φθορές κατά τήν περίοδο της κατοχής. Τό 1956 πάλι κάηκε. Τό 1957 ανακατασκευάσθηκε καί μετατράπηκε σέ γυναικείο Μοναστήρι. Πολλά τά φυλασσόμενα κειμήλια. Ξεχωρίζει ένα σιγγίλιο του Οικουμενικού Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄. Αντιμήνσιο μέ Ελληνικά καί Σλαυϊκά γράμματα του έτους 1717, Λειψανοθήκες των ετών 1815 καί 1870 κ.α.
Εορτάζει τήν 6η Αυγούστου. Τηλ. 2234.0.22203.

3. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΑΛΕΣΙΝΑΣ Ηγουμ. Θεολογία Κράλλη (μον. 2)

Στήν χερσόνησο της Αετολίμνης, ένα χιλιόμετρο έξω από τήν κωμόπολη της Μαλεσίνας, βρίσκεται τό Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου. Αφιερωμένο αρχικά στήν Παναγία καί από τόν 17ο αι. στόν Άγιο Γεώργιο. Τό Καθολικό έπαθε σημαντικές ζημιές μέ τούς σεισμούς του 1894. Διασώθηκε τό ιερό μ΄ έναν πλούτο άριστα διατηρημένων τοιχογραφιών, οι οποίες υπέστησαν νέες ζημιές τό 1950 μετά τήν κατάρρευση της στέγης. Από τό θαυμαστό τέμπλο του ιερού τό οποίο ήταν ξυλόγλυπτο, διασώθηκαν ορισμένα τμήματα. Ο ναός είναι ένα από τά μεγαλύτερα σέ μέγεθος μνημεία της μεσοβυζαντινής περιόδου. Η χρονολόγηση του μνημείου κατατάσσεται από τούς ειδικούς τόν 11ο μέ 12ο αιώνα. Τό Καθολικό ανιστορήθη από τόν Δημήτριο Κακαβα εκ Ναυπλίου τό 1599 όπως μαρτυρεί η εξής επιγραφή:
" Ανιστορήθη καί εκαλωπίσθη τό παρόν σταυροπήγιον της Υπεραγίας Θεοτόκου φέρον πρός επωνυμίαν Μελινίτζες διά χειρός καμου Δημητρίου ζωγράφου, του επονομαζομένου Καρκαβας, του εν τη πολιτεία Ναυπλίου καί ετελιώθη εις μηνας ΙΔ μέ αρτηκα, μέ τέμπλο, μέ σταυρόν μηνί Δεκεμβρίου ΚΑ ετους ΖΡΖ, ιδικτιωνος ΙΒ".
Τό έτος 7101 από κτίσεως κόσμου είναι τό έτος 1599 μ.Χ. Ο Π. Λαζαρίδης κατατάσσει χρονικά τό ζωγραφικό διάκοσμο σέ τρεις περιόδους, ήτοι στούς Παλαιολόγειους χρόνους, στά τέλη του 16ου αιώνα καί στίς αρχές του 17ου αιώνα.
Η παράδοση αναφέρει ότι η ανέγερση της Μονής έγινε από δύο αγιορείτες μοναχούς, πού η εμφάνιση φωτεινού σημείου τούς έκανε νά μείνουν καί νά ιδρύσουν εκεί Μοναστήρι.
Κατά τά χρόνια της Οθωμανικής σκλαβιάς παρέσχε σημαντική βοήθεια στούς χριστιανούς, ενω καί στά χρόνια του άγωνος του 1821 συνέβαλε γιά τήν απελευθέρωση του Έθνους. Συνέχισε τήν προσφορά του καί στήν Γερμανική κατοχή σώζοντας από τήν πείνα πολλούς κατοίκους γιά νά δεχθει τήν αρπακτική μανία των κατακτητών.
Η βιβλιοθήκη της Μονής αποτελουμένη από 42 χειρόγραφα παραχωρήθηκε στήν Εθνική Βιβλιοθήκη, ενω η περιουσία της απαλλοτριώθηκε από τό κράτος τό 1931. Η νέα Μονή κτίσθηκε μετά τό 1894. Η νέα περίοδος της ιστορίας της άρχισε από τό 1988 όπου στελεχώθηκε από μορφωμένες μοναχές, δίνοντας αίγλη στήν παλαίφατη μονή.
Στό Μοναστήρι γίνονται έργα αναστηλώσεως μέ τήν φροντίδα της 7ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Ο Όμιλος γιά τή διάσωση του Βυζαντινού Ναού της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Μαλεσίνας προέβη τό 1993 στόν καθαρισμό του χώρου του παλαιού Μοναστηριού από τά μπάζα του σεισμού του 1894 καί απεκάλυψε όλους τούς χώρους πού περιβάλλουν τό Καθολικό όπως νάρθηκα, παρεκκλήσιο, φωτάναμμα, τράπεζα, εστία, κελλάρια, κελλιά, τέσσερις πέτρινες σκάλες, κ.λ.π.
Εορτάζει τήν 23η Απριλίου καί τήν 2α Ιουνίου. Τηλ. 2233.0.51293.

 

4. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΛΕΙΒΑΝΑΤΩΝ Ηγουμ. Μαγδαληνή Αντωνίου (μον. 3)

Σέ όμορφο φυσικό, γεμάτο από πράσινο, περιβάλλον κοντά στήν κωμόπολη "Λειβανατες" σέ απόσταση 4 χλμ., είναι κτισμένο τό Μοναστήρι της Μεταμορφώσεως. Ανδρικό επί αιώνες, μετετράπη σέ γυναικείο τό 1977.
Κατά τά χρόνια της Τουρκοκρατίας είχε ένα μεγάλο αριθμό μοναχών καί μεγάλη κτηματική περιουσία καί δύναμη μέ αποτέλεσμα νά αποτελεί ένα σπουδαίο παράγοντα γιά τήν προστασία καί τήν βοήθεια των υπόδουλων χριστιανών. Τήν εκδικητική μανία των Τούρκων γνώρισε τό Μοναστήρι όταν εσφαγιάσθη κάποιος Τούρκος κοντά στό Μοναστήρι. Στήν διάρκεια της Επαναστάσεως υπήρξε στήριγμα του Οδυσσέα Ανδρούτσου καί των ανδρών του. Μετά τήν απελευθέρωση διελύθη επί Όθωνος καί η τεράστια περιουσία της Μονής διαμοιράσθηκε στούς αγρότες. Πολλά έγγραφα των Γενικών Αρχείων του Κράτους αναφέρονται στήν κατάσταση της Μονής μετά τήν διάλυσή της.
Η εικόνα της Μεταμορφώσεως είναι των μέσων περίπου του 19ου αιώνος.
Εορτάζει τήν 6η Αυγούστου. Τηλ. 2233.0.31587.

 

5. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΥΛΩΝ Ηγουμ. Θεοπίστη Μπούρβαρη (μον.2)

Βρίσκεται κοντά στό χωριό Μύλοι Πελασγίας, σέ υψόμετρο 600 μ. μέ μαγευτική θέα πρός τό Μαλλιακό κόλπο. Ο χρόνος ιδρύσεως της Μονής δέν είναι ακριβής, ανάγεται πάντως από έμμεσες παρατηρήσεις στούς μεσαιωνικούς χρόνους. Ο κτίτορας της Μονής είναι καί αυτός άγνωστος. Τό καθολικό πού σώζεται έχει υποστεί κατά καιρούς εξωτερικά καί εσωτερικά προσθήκες καί αφαιρέσεις. Μερικές από τίς τοιχογραφίες είναι του 17ου αιώνα, ενω εντοιχισμένο ανάγλυφο από λευκόλιθο ανάγεται στόν 12ο η 13ο αιώνα καί μας δίνει κάποια ιδέα της παλαιότητας του Μονυδρίου. Οι σπόνδυλοι των κιόνων πού βρίσκονται στήν αυλή γεννούν τό ερώτημα ύπαρξης παλαιών κτισμάτων στό σημείο αυτό η κοντά σ΄ αυτό. Η ακμή της Μονής κατά τήν επανάσταση του 1821 τήν βοήθησε στό νά συνεισφέρει στόν αγώνα των ελλήνων τροφοδοτώντας τούς μαχόμενους καί παρέχοντας άσυλο στούς χριστιανούς. Μέ τό διάταγμα περί των μοναστηρίων της 25ης Σεπτεμβρίου του 1833 διαλύθηκε καί παρέμεινε γιά 160 περίπου χρόνια εγκαταλειμμένο.
Τό 1837 έγινε προσπάθεια εκ μέρους της Διοικήσεως νά κατεδαφισθεί η Μονή καί νά μετατραπεί σέ στρατώνα· αντιτάχθηκε όμως ο κόσμος μέ επικεφαλης τό Δημοτικό Συμβούλιο Γαρδικίου.
Τό Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου Κρεμαστής Λαρίσης, έτσι ελέγετο, είχε πολλά κειμήλια τά οποία δυστυχώς εκλάπησαν. Μόνο μερικές εικόνες του 19ου αιώνος υπάρχουν καί ελάχιστα παλαιά Λειτουργικά βιβλία.
Η συμβολή του στόν αγώνα του 1821 ήταν πολύ μεγάλη όπως αναφέρουν πολλά έγγραφα των Γενικών Αρχείων του Κράτους.
Τό 1991 μέ Προεδρικό Διάταγμα έγινε η επανασύστασή του. Η μικρή αδελφότητα των μοναζουσών πού κατοικεί σήμερα έχει καταφέρει νά ανακαινίσει τό Μοναστήρι καί νά τό κάνει πόλο έλξεως γιά τούς προσκυνητές. Στό Μοναστήρι φυλάσσονται τεμάχια τιμίων Λειψάνων αγίων πού εκτίθενται γιά προσκύνηση.
Εορτάζει τήν 23η Απριλίου. Τηλ. 2238.0.51393.

 

6. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΛΟΚΡΙΔΟΣ Ηγουμ. Θεοδότη Μπασουρίδου (μον.1)

Σέ υψόμετρο 720 μέτρων στήν βορειοανατολική πλευρά του Παρνασσού στήν κεντρική Λοκρίδα είναι κτισμένο τό Μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Απέχει 12 χιλιόμετρα από τήν Κάτω Τιθορέα. Η ανέγερση των κτισμάτων, όπως φαίνεται δέν ολοκληρώθηκε τήν ιδια εποχή. Η αρχαιολογική υπηρεσία συμπεραίνει ότι τό 1708 έγινε γενική επισκευή καί συμπλήρωση της οχυρώσεως. Τό Μοναστήρι έχει τά γνωρίσματα οχύρωσης των μεταβυζαντινών χρόνων. Τό Καθολικό της Μονής είναι ρυθμού Βασιλικής, ενω η εικονογράφηση έγινε από λαϊκούς ζωγράφους μέ τεχνοτροπία μεταβυζαντινής εποχής.
Η έλλειψη επαρκών στοιχείων καί πηγών δέν μας βοηθά στό νά χρονολογήσουμε επακριβώς τήν ίδρυση της Μονής. Εντοιχισμένος σταυρός εις τό τείχος της Μονής φέρει εγχάρακτη επιγραφή:
" Εκτίσθη ο Ναός ετους ΑΞΗ"
Φαίνεται ότι ανήκε σέ παλαιό Σταυροπήγειο καί ευρεθείς εντιχοίσθηκε στή Μονή. Στά εγγραφα των Γενικών Αρχείων του Κράτους διασώζονται πληροφορίες πού αναφέρονται στήν οικονομική κατάστασή της κατά τά χρόνια της ακμής της καί τό ρόλο της, τόσο στά δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας, όσο καί τήν ανεκτίμητη προσφορά της στόν εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Μετά τά χρόνια της επανάστασης, μέ διάταγμα τό 1833 διαλύθηκε καί η περιουσία της περιήλθε στό κράτος.
Μιά προσπάθεια ανακαίνισης έγινε τό 1980 μέ αποτέλεσμα νά νοικοκυρευθεί τό Μοναστήρι. Τό Μοναστήρι έχει ανακηρυχθεί σέ διατηρητέο μνημείο καί σήμερα λειτουργεί ως γυναικεία Μονή.
Εορτάζει τήν 15η καί τήν 23η Αυγούστου. Τηλ. 2234.0.71392

7. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΠΑΡΤΙΑΣ Ηγουμ. Χριστονύμφη Τσολάτη (μον.1)

Ένα χιλιόμετρο από τό χωριό Σπαρτιά στίς πλαγιές ενός γραφικού λόφου είναι κτισμένο τό μικρό Μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής. Η πρώτη θέση του ήταν νοτιότερα στή θέση "Μετόχι" (12ος η 13ος αιώνας) από τήν οποία μεταφέρθηκε άγνωστο πότε στή θέση "Σκηταριά" όπου ευρίσκεται σήμερα. Έκει βρέθηκαν από τυχαίες ανασκαφές κιβωτιόσχημοι τάφοι των ελληνιστικών χρόνων μέ κτερίσματα καί οστά. Τό καθολικό είναι σταυροειδούς βυζαντινού ρυθμού μετά τρούλλου.
Η αρχαία εικόνα της Αγίας Παρασκευής είχε τήν ένδειξη 810 καί ήταν τό πολυτιμώτερο κειμήλιο της Μονής. Δυστυχώς όμως τό Μάρτιο του 1979 εκλάπη από αγνώστους. Τό Μοναστήρι είχε μεγάλη περιουσία, η οποία μετά τή διάλυσή του υπήχθη στήν ενορία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Σπαρτιάς. Είχε "αροτριώντα βόδια, μελίσσια, αιγοπρόβατα". Τό αρχείο της ιστορικής Μονής πήρε μαζί του φεύγοντας γιά τό Άγιο Όρος ο τελευταίος μοναχός Γερμανός. Τά έγγραφα πού αφορούν τή Μονή υπάρχουν στά Γενικά Αρχεία του Κράτους. Ιδιαίτερη ευλάβεια πρός τήν Αγία Παρασκευή επιδεικνύουν οι κάτοικοι της Σπαρτιάς, οι οποίοι επιμελούνται του εξωραϊσμου της.
Εορτάζει τήν 26η Ιουλίου. Τηλ. 2238.0.71426.

 

8. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΑΤΑΛΑΝΤΗΣ Ηγουμ. Φιλοθέη Γεωργούλη (μον. 7).

Στίς πλαγιές του όρους "Χλωμός" σέ απόσταση 10 χλμ. από τήν Αταλάντη ευρίσκεται η Ιερά Μονή των Αγίων Αναργύρων, μεγάλο προσκυνηματικό κέντρο της Λοκρίδος. Ο χρόνος της ιδρύσεως της Μονής δέν είναι προσδιορισμένος. Από τό συναξάρι των δύο τοπικών αγίων, Οσίου Δαβίδ του Γέροντος καί Οσίου Σεραφείμ γνωρίζομε ότι εμόνασαν στή Μονή. Αρα τόν 16ο αιώνα πού έζησαν οι Όσιοι, η Μονή ήταν σέ ακμή. Όπως αποδεικνύεται από τίς ανασκαφές η Μονή είχε οχυρωματική μορφή μέ τεράστιο τείχος καί στή Βόρεια πλευρά του Καθολικού τά κελλιά των Μοναχών μέ πολλές στοές καί υπόγειες αίθουσες. Στήν ανοικοδόμησή της εχρησιμοποιήθησαν υλικά από αρχαία Ιερά. Τό Καθολικό ήταν Βυζαντινού ρυθμού μέ τεράστιους κίονες από πωρόλιθο λείψανα των οποίων υπάρχουν σήμερα στήν αυλή.
Η προσφορά της στόν απελευθερωτικό αγώνα του 1821 ήταν πολύ μεγάλη. Σέ πολλά έγγραφα των Γενικών Αρχείων του Κράτους (τό αρχαιότερο είναι τό 1710) γίνεται λόγος γιά τά κτήματα της Μονής καί τήν επιμονή των κατοίκων της Αταλάντης μετά τή διάλυσή της (1833) νά επαναλειτουργήσει. Ύστερα από 170 χρόνια εγκαταλείψεως επανιδρύθηκε τό έτος 2000 μέ οκτωμελή αδελφότητα καλογραιών.
Τό θαύμα της διασώσεως της Αταλάντης από τό θανατικό της γρίπης του έτους 1918 κατέστησε τήν Μονή κέντρο μεγάλης ευλαβείας.
Εορτάζει τήν 1η Ιουλίου καί τήν 1η Νοεμβρίου. Τηλ. 2233.0.31520.

 

9. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΜΕΛΙΤΑΙΑΣ Ηγουμ. Μαριάμ Καλογιάννη (μον. 3)

Τό Μοναστήρι βρίσκεται σέ υψόμετρο 800 μέτρων στήν περιοχή της αρχαίας Μελιταίας. Γιά τήν οικοδόμησή του μάλιστα χρησιμοποιήθηκαν υλικά από τό τείχος της Μελιταίας. Η Μονή κτίσθηκε κατά τήν περίοδο της Τουρκοκρατίας ενω τά κελλιά καί ο περίβολος της Μονής είναι κτίσματα των αρχών του 20ου αιώνος. Τό καθολικό είναι ρυθμού Βασιλικής μέ τρούλλο. Γίνονται σήμερα προσπάθειες γιά τήν ανακαίνιση καί συντήρισή του από τούς ευσεβείς κατοίκους της περιοχής καί τόν πολιτιστικό σύλλογο Μελιταίας. Τό 1917 ο Ηγούμενος Αμφιλόχιος Παπαδημητρίου από τή Δωρίδα έκτισε κελλιά καί τήν πύλη της δυτικής πλευράς. Τό σπουδαιότερο κειμήλιο της Μονής είναι ένας τετράγωνος ογκόλιθος πού στηρίζει τήν πλάκα της αγίας Τραπέζης, πού περιέχει χαραγμένο κείμενο συνθήκης μεταξύ Μελιταίων καί Πηρέων του 3ου π.Χ. αιώνος. Επίσης στή Μονή σώζεται η προκήρυξη των επαναστατών της 15ης Φεβρουαρίου του 1854, πού εκεί στή Μονή υπέγραψαν ο Ηγούμενος Γρηγόριος καί οι πρόκριτοι των χωρίων Αβαρίτσας (νυν Μελιταίας) καί Νεοχωρίου. Πολλά διηγούνται οι χριστιανοί γιά θεια οράματα καί θαύματα στόν αγιασμένο χώρο της Μονής.
Εορτάζει του Αγίου Πνεύματος. Τηλ. 2232.0.41111.

 

10. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΟΜΒΡΙΑΚΗΣΤηλ. 2231.0.31332, Ηγουμ. Αννα Γεωργιάδου

Σέ απόσταση 5 λεπτών από τήν κωμόπολη Ομβριακή ευρίσκεται η Ιερά Μονή του Αγίου Αθανασίου κτίσμα του 1565. Σύμφωνα μέ τό χρονικό της Μονης τό οποίο συνέγραψε ο Επίσκοπος Θαυμακού Αθανάσιος καί τό οποίο ανεύρε καί αντέγραψε δύο ημέρες πρίν πυρποληθεί η Μονή από τούς Τούρκους (4 Μαϊου 1897) ο αρχαιολόγος Ν.Ι. Γιαννόπουλος, η Μονή, πού πρίν ήταν Σκήτη, εκτίσθη υπό τινος Μοναχού Μετεωρίτου, Αθανασίου ονόματι τό έτος 1565. Ο Επίσκοπος Θαυμακού Ιάκωβος τό έτος 1619 εβελτίωσε τό κτιριακό συγκρότημά της καθώς επίσης καί τό έτος 1750 τό αυτό έπραξε καί ο Ηγούμενός της Δαβίδ. Ο νάρθηκας ιστορήθηκε μέ ωραίες τοιχογραφίες όπως μαρτυρεί έμμετρος επιγραφή του Επισκόπου Θαυμακού Ζαχαρίου τό έτος 1801. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν καί οι τοιχογραφίες του εσωτερικού του Καθολικού έργα των αγιογράφων, Γεωργίου, Γεωργίου καί Ιωάννου εκ κώμης Μαυρίλου όπως μαρτυρεί η επιγραφή άνωθεν της εισόδου, εσωτερικά του ναού.
Στή Μονή φυλάσσονται πολλά άγια Λείψανα, όπως του Ευαγγελιστού Λουκάς, του Οσίου Ιωάννου του Κρητός κ.α.
Σήμερα επαναλειτουργεί μέ μία Μοναχή καί ανασυγκροτείται μέ τήν συμπαράσταση του ευσεβούς λαού της περιοχής.
Εορτάζει τήν 18η Ιανουαρίου καί τήν 2α Μαϊου. Τηλ. 2232.0.31465.

 

Διαλελυμέναι Ι. Μοναί: Αγ. Παρασκευής Γουλεμίου, Προφ. Ηλιού Ζελίου, Παμμεγίστων Ταξιαρχών Κομποτάδων, Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Θερμοπυλών, Παμμεγίστων Ταξιαρχών Νεράιδας Στυλίδος, Αγ. Αθανασίου Μαυρίλου, Αγίου Γεωργίου Μώλου, Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου Μεξιατών, Προφήτου Ηλιού Παλαιοχωρίου, Αγίου Παντελεήμονος Μεγάλης Κάψης, Παναγίας Ρούστιανης Καναλίων, Αγίου Γεωργίου Σφάκας, Προφήτου Ηλιού Δρυμαίας, Αγίου Κων/νου Θαυμακού καί Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Αλεποσπίτων Λαμίας.

Μοναστηριακά κτίσματα: Αγίου Κων/νου Κάτω Δομοκού, Προφήτου Ηλιού Φραντζή, Παναγίας Μενδενίτσης, Αγίου Βασιλείου Μοσχοκαρυάς, Αγίου Χαραλάμπους Δαδίου, Προφήτου Ηλιού Γλούνιστας, Παληομοναστηρίου Λογγιτσίου, Αγίου Θεοδώρου Γούρας, Αγίου Γεωργίου Φτέρης, Παμμεγίστων Ταξιαρχών Ομιλαίων, Εισοδίων της Θεοτόκου Δενδρίου Παύλου, Κοιμήσεως της Θεοτόκου Καλαποδίου, Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χλωμού Καλαποδίου, Ιεράς Μονής Πολυδενδρίου, Παναγίας Δελφινώτισσας Δελφίνου, Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γλύφας (Κρεμαστής Λαρίσης), Παλαιοπαναγιάς Φραντζή.

Μητροπολιτικά Παρεκκλήσια:

• Αγίου Αμβροσίου Μητροπολιτικού Μεγάρου
• Αγίου Εφραίμ Κέντρου Νεότητος Ιεράς Μητροπόλεως εις Λαμίαν
• Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου καί Ειρήνης εις Αχλάδι. Τηλ. 2238.0.31.243 Προεστώσα Μοναχή Χαριτίνη Αγγελή.
• Αγίων Αναργύρων Κάστρου Λαμίας. Τηλ. 2231.0.26.415
• Αγίου Παντελεήμονος Γηροκομείου
• Αγίας Ζώνης Κέδρου.